سهم الارث زوجه از ما ترک زوج چقدر است و تکلیف سردفتر در رابطه با آن هنگام تنظیم سند انتقال اقلام ماترک زوج متوفی چیست ؟

جواب : تا قبل از اصلاح ماده ۹۴۶ قانون مدنی در سال ۱۳۸۷ زوجه تنها از اموال منقول و نیز از قیمت ابنیه و اشجار (اعیان) که از زوج بر جا مانده بود ارث می برد ولی از تاریخ لازم الاجرا شدن اصلاحیه فوق (۰۷/۰۱/۱۳۸۸) اگر زوج متوفی فرزند داشته باشد زوجه یک هشتم از عین اموال منقول و یک هشتم از قیمت اموال غیر منقول اعم از عرصه و اعیان ارث می برد و اگر زوج فرزند نداشته باشد زوجه یک چهارم به ترتیب فوق ارث می برد، ضمناْ بر اساس تبصره الحاقی به ماده مذکور در تاریخ ۲۶/۰۵/۱۳۸۹ مشروط به عدم تقسیم ترکه بین وراث مفاد ماده ۹۴۶عطف به ماسبق می گردد یعنی شامل کلیه زوجه هایی که سهم الارث آنها بر اساس توافق و تقسیم پرداخت و یا مشخص نگردیده و یا اقدام به اقرار وصول ننموده اند می گردد . و اما وظیفه سردفتر در هنگام سند انتقال اموال ترکه با توجه به این که مال منقول یا غیر منقول می باشد عبارت اند از :

۱- اگر مورد معامله مال غیر منقول باشد : در هنگام تنظیم سند انتقال املاک متوفی بر اساس گواهی حصر وراثت و گواهینامه مالیات بر ارث (فرم ۱۹) سردفتر باید احراز نماید که اولاْ : تاریخ فوت زوج قبل از اصلاحیه بوده یا بعد از آن ، ثانیاْ : چنانچه قبل از اصلاحیه بوده است آیا وراث اقدام به تقسیم نموده اند و سهم الارث زوجه را پرداخت کرده اند و یا اینکه زوجه طلب خود (سهم الارث) از بقیه وراث را ابراء ، صلح نموده است یا نه و یا اقرار به دریافت آن کرده است یا نه ؟ ثالثاْ : در صورت عدم تقسیم و یا عدم ارائه مدرکی مبنی بر اقرار به دریافت ،ابراء و صلح و غیره سهم الارث زوجه بهای ثمنیه و یا ربعیه ( یک هشتم یا یک چهارم ) عرصه و اعیانی ملک مورد انتقال می باشد که باید وضع آن در هنگام تنظیم سند انتقال مشخص گردد که چند حالت وجود دارد : ۱- زوجه همراه با دیگر وراث در دفترخانه حاضر گردد و بعنوان یکی از فروشندگان ، نسبت به بهای ثمنیه و ربعیه مبیع ، سند انتقال را امضاء کند .۲- ارائه اقرارنامه وصول بهای ثمنیه یا ربعیه عرصه و اعیانی و یا تنظیم اقرارنامه هنگام تنظیم سند انتقال که ضمیمه سند مالکیت و پرینت خلاصه معامله و کپی مصدق گواهی حصر وراثت و فرم ۱۹ به اداره ثبت ارسال گردد . ۳- در صورت عدم حضور زوجه و عدم اقرارنامه وصول و عدم ارائه گواهی اداره ثبت مبنی بر تودیع بهای ثمنیه یا ربعیه بحساب سپرده طبق تبصره یک ماده ۱۰۵ آئین نامه قانون ثبت مصوب ۱۳۸۰ مورد معامله باید با اطلاع خریدار بصورت (... به استثنای بهای ثمنیه یا ربعیه عرصه و اعیانی) تنظیم گردد تا موجب تضییع حق زوجه نگردد و در صورت مطالبه و عدم پرداخت سهم وی بتواند از عین ملک مزبور که طبق ماده ۹۴۸ نوعی وثیقه طلب زوجه می باشد استیفاء حق نماید .

۲- اگر مورد معامله مال منقول باشد : چون زوجه با توجه به اینکه زوج دارای فرزند می باشد یا نه ، یک هشتم یا یک چهارم از عین مال منقول را به ارث می برد در هنگام تنظیم سند مربوط به مال منقول اگر زوجه هم بعنوان فروشنده قرار گیرد باید سند را نسبت به یک هشتم یا یک چهارم از عین مورد معامله امضاء نماید و در غیر این صورت سهم الارث وی مورد معامله قرار نمی گیرد بعنوان مثال اگر سهم وی یک و نیم دانگ از مال منقول مورد نظر باشد مبیع چهار و نیم دانگ خواهد بود و در این خصوص تنظیم اقرارنامه موجب انتقال سهم زوجه به خریدار نخواهد شد زیرا معامله و از جمله عقد بیع از امور انشایی است درحالی که اقرار یک امر اخباری است و در مقام ثبوت نمی توان از آن به جای امر انشایی استفاده نمود و فقط بعنوان یک امر اثباتی می باشد .